Kış akşamlarında Urfa'da erkekler sırayla birinin evinde toplanır, sohbet edilir, çiğ köfte yoğrulur, saz ve gazel başlar. Sıra gecesi denen bu gelenek bugün turistlerin de katıldığı bir kent ritüeline dönüştü ve Şanlıurfa 2023'te müzik alanında UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'na alındı. Kentin uzun yaz sıcakları da gündelik hayata yön verir: sokak hayatı akşam başlar, avlular ve kalın taş duvarlar serinlik sağlar.
Antik çağda burası Edessa'ydı. Abgar hanedanının yönettiği küçük krallığın başkenti olan kent, erken Hristiyanlığın ve Süryani yazın geleneğinin önemli merkezlerinden biri sayılır. 1098 ile 1144 arasında Haçlı kontluğuna merkez oldu. Şanlı unvanı ise 1984'te, Kurtuluş Savaşı'ndaki direnişi anılarak verildi. Daha eski bir geçmişi Şanlıurfa Müzesi'ndeki Urfa Adamı anlatır: 1990'larda Balıklıgöl'ün kuzeyinde bulunan, obsidiyen gözlü, insan boyundaki kireç taşı heykelin 11 bin yıldan eski olduğu düşünülüyor.
Kentin güneyine doğru ova açılır. Atatürk Barajı'ndan tünellerle gelen su, kuru tarım yapılan Harran Ovası'nı pamuk ve mısır tarlalarına çevirdi. Mutfağın imzası isottur: yaz sonunda toplanan kırmızı biber güneşte kurutulur, geceleri örtülerek terletilir ve neredeyse siyaha yakın, koyu ve dumanımsı tatlı bir baharata dönüşür. Ciğer kebabı, lahmacun ve şıllık tatlısı da bu mutfağın bilinen tatlarındandır.
Beş kartpostalda Şanlıurfa
Göbeklitepe
1963'teki bir yüzey araştırması alanı not etti, ama önemi 1990'larda Klaus Schmidt'in çalışmalarıyla anlaşıldı. Kazılar 1995'te başladı. MÖ 9600 dolaylarına tarihlenen yapılarda dairesel düzende T biçimli dikilitaşlar yükselir, üzerlerinde tilki, yaban domuzu, yılan ve akbaba kabartmaları görülür. Alan 2018'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi.
Harran
Adı MÖ 2250 dolaylarına ait Ebla tabletlerinde geçer. Antik çağda Ay tanrısı Sin'in tapınağıyla bilinen kent, Yahudi geleneğinde Hz. İbrahim'le anılır. Burada doğan gökbilimci Battânî trigonometriye önemli katkılar yaptı. Kerpiçten yapılan konik evler ovanın sıcağına uyum sağlıyordu, ancak bugün yerlerini yeni binalara bırakıyor.
Halfeti
Birecik Barajı'nın suları 2000'de yükselince halkın büyük kısmı yaklaşık 15 kilometre uzaktaki yeni yerleşime taşındı. Tekne turlarının durağı olan minare Savaşan köyünün, 19. yüzyıl başına tarihlenen camisine aittir. Karagül denen siyah gül ise anlatılana göre koyu rengini yalnız bu toprakta alır. İlçe sakin şehir unvanı taşır.
Balıklıgöl
İnanca göre Nemrut, Hz. İbrahim'i ateşe attırdı; ateş suya, odunlar balığa dönüştü. Balıklar bu yüzden kutsal sayılır ve avlanmaz. Bazı araştırmacılar ise kutsal balık geleneğini daha eski Atargatis kültüne bağlar. Göl kıyısındaki Rızvaniye Camii'nin minaresi ve revakları 2023 depreminde hasar gördü, göl çevresinde onarım yapıldı.
Şanlıurfa Kalesi
Kale tepesi üç yandan kayaya oyulmuş hendekle çevrilidir. İki Korint başlıklı sütun, Edessa Kralı Manu dönemine, yaklaşık 240-242 yıllarına tarihlenir; doğudakinin Süryanice yazıtı Kraliçe Şalmeth'e adanmıştır. Kalenin bazı bölümleri 2023 depreminde hasar gördü ve dış surlarda restorasyon başladı.