Osmanlı kayıtlarında bu kentin adı Hısn-ı Mansur'du, yani Mansur'un kalesi. Ad, kaynakların Emevi döneminden bir komutana bağladığı eski bir kaleden gelir; bugünkü Adıyaman adı ise Cumhuriyet'in ilk yıllarında resmîleşti. Kent, Güneydoğu Toroslar'ın eteklerinin Fırat'a doğru alçaldığı eşikte kurulmuştur. Kuzeyinde yüksek ve kayalık sırtlar, güneyinde baraj gölüne inen bağlı bahçeli yamaçlar uzanır.
Bu toprakların en bilinen siyasi hikâyesini, Roma ile Part dünyası arasında kalan küçük Kommagene Krallığı yazdı. Krallık MS 72'de Roma topraklarına katıldı, ama kentleri kaldı. Bunlardan Perre'nin kalıntıları merkeze birkaç kilometre uzaklıkta, Örenli'dedir ve yamaçlara oyulmuş kaya mezarları eski yerleşimin yerini belli eder. Orta Çağ'da Arap, Bizans, Selçuklu ve Dulkadiroğlu yönetimlerinin el değiştirdiği bölge, 16. yüzyılda Osmanlı topraklarına geçti.
Bugün il tarımla geçinir. Tütün yörenin tanınan ürünlerinden biridir, Besni'nin bağlarında üzüm yetişir, Gölbaşı ilçesinin küçük gölleri ise kuru yazın ortasında serin bir yeşillik açar. Sofranın başköşesinde bulgurun uzun uzun yoğrulmasıyla hazırlanan çiğ köfte durur. Kâhta ilçesi Nemrut'a çıkan yolların başlangıcıdır ve ildeki turizmin merkezi sayılır; aynı ilçedeki Kâhta Kalesi'nin duvarlarının bir bölümü 2023 depreminde yıkıldı. Kent merkezi 2023 depreminde ağır yıkım gördü ve o günden beri yeniden inşa ediliyor.
Beş kartpostalda Adıyaman
Nemrut Dağı
Alman mühendis Karl Sester'in 1881'deki yolculuğu Nemrut'u Batı dünyasına tanıttı. Küçük taş parçalarının yığılmasıyla oluşan tümülüsün doğu ve batı teraslarında kral, tanrılarla aynı sırada oturur. Yapılan araştırmalara karşın mezar odası bugüne dek bulunamadı. Alan 1987'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi.
Atatürk Barajı
Yapımına 1983'te başlanan baraj 1992'de açıldı ve Fırat'ı Adıyaman ile Şanlıurfa arasında kesti. Elektrik üretir, tünellerle güneydeki ovalara sulama suyu taşır. Göl yükselirken Kommagene'nin başkenti Samosata'nın höyüğü sular altında kaldı; kurtarma kazılarının ardından Samsat ilçesi bugünkü yerine taşındı.
Cendere Köprüsü
Latince kitabesi köprüyü Septimius Severus dönemine tarihler. Kemer 34 metreyi aşan bir açıklık geçer, uçlarındaki dört Korint sütunu ise imparatora, eşine ve iki oğluna adanmıştı. Bugün üç sütun durur: Caracalla, kardeşi Geta'yı öldürttükten sonra onun sütununu kaldırttı. Köprü 2023 depreminden hasarsız çıktı.
Arsameia
Kommagene Kralı I. Antiochos, babası Mithridates için burada kutsal bir anıt mezar kurdurdu. Kaya yüzüne kazınan beş sütunluk uzun yazıt, kentin kuruluşunu ve törenlerin nasıl yapılacağını anlatır. Yüzyıllarca toprak altında kaldığı için iyi korunan bu yazıtı 1951'den sonra Friedrich Karl Dörner değerlendirdi ve yerin kimliğini doğruladı.
Karakuş Tümülüsü
Kral II. Mithridates bu höyüğü annesi Isias için yaptırdı; ailenin başka kadınları da burada gömüldüğü için Kraliçeler Mezarlığı diye de bilinir. Romalılar bölgeyi aldıktan sonra çevresindeki taşların bir kısmını Cendere Köprüsü'ne taşıdı. Kalan sütunlardan tokalaşma kabartmalı olanı 2023 depreminde devrildi.