Ankara'dan Adana'ya, Konya'dan Kapadokya'ya giden yollar Aksaray'da kesişir. Bu kavşak otoyollardan çok daha yaşlıdır: Selçuklu kervanları da aynı düzlüğü geçerdi. Bugün kentin en bilinen sanayi tesisi bir kamyon fabrikasıdır ve yol kenarındaki depolar eski hanların işini başka bir ölçekte sürdürür. Güneydoğuda ufku Hasandağı kapatır, kuzeybatıda toprak alçalıp düzleşerek Tuz Gölü'ne iner; ovada tahıl ve baklagil ekilir.
Yerleşimin geçmişi şaşırtıcı ölçüde eskidir. Melendiz kıyısındaki Aşıklıhöyük, yaklaşık on bin yıl önce kurulmuş, Orta Anadolu'nun bilinen en erken köylerinden biridir. Kent merkezinde ise 13. yüzyıldan kalan Eğri Minare durur. Kırmızı tuğlası yüzünden Kızıl Minare diye de anılan yapının eğikliğinin ustadan mı, zamandan mı geldiği kesin bilinmiyor. Antik adı Archelais olan kent, II. Kılıç Arslan döneminde imar edildi; bugünkü adının onun yaptırdığı saraydan geldiği anlatılır.
İlin en çok gezilen köşesi Ihlara'dır. Yaklaşık 14 kilometrelik kanyonun duvarlarında Bizans döneminde oyulmuş kiliseler sıralanır, vadinin ucunda Selime'nin kayadan yontulmuş büyük manastırı yükselir. Yürüyüş yolu dere boyunca uzanır, Belisırma'daki su kenarı lokantaları bu yolun mola yeridir. Güzelyurt'un taş evleri bu kaya geleneğini köy hayatına taşır. Sofra ise bozkırın sofrasıdır: tandırda pişen etler, bulgur ve kuru baklagiller.
Beş kartpostalda Aksaray
Hasandağı
Büyük Hasan'ın zirvesi 3268 metreye, yanındaki Küçük Hasan 2844 metreye ulaşır. Zirveye teknik zorluk olmadan çıkılabilir, kışın ise krampon ve buz kazması gerekir. Çevresindeki obsidyen, Çatalhöyük'ün neolitik köylülerine kadar ulaştı; o köydeki bir duvar resminin bu dağı gösterdiğini savunan araştırmacılar da var.
Kızıl Kilise
Güzelyurt'a bağlı Sivrihisar köyünün yakınında, bozkırın ortasında tek başına durur. Kapadokya'daki pek çok kilisenin aksine kayaya oyulmamış, taştan örülmüştür. Haç planlı bu yapının 5. ya da 6. yüzyılda yapıldığı tahmin ediliyor. Çevresinde başka bina olmadığı için kubbesi uzaktan seçilir.
Sultan Hanı
Konya'dan Aksaray'a giden kervan yolundaki hanın mimarı Şamlı Muhammed bin Havlan'dır. Geometrik işlemeli kapıdan yazlık avluya girilir; avlunun ortasında dört kemer üzerinde yükselen köşk mescit durur. Tonozlu kışlık bölüm kervanları soğuktan korurdu. Yapı 1278'de genişletildi ve Anadolu'nun en büyük Selçuklu hanlarından sayılır.
Acemhöyük
Kente yaklaşık 18 kilometre uzaklıktaki Yeşilova'da bulunan höyükte kazılar 1962'de Nimet Özgüç yönetiminde başladı. Ortaya çıkan Hatipler ve Sarıkaya saraylarının kerestesi, MÖ 19. ve 18. yüzyıllarda kesilmişti. Birçok uzman burayı Asur belgelerindeki Burushattum kentiyle eşleştirir, ancak bunu kesinleştiren bir yazılı belge bulunmadı.
Melendiz Çayı
Su, Melendiz Dağı'nın eteklerindeki kaynaklardan toplanır; bu yüzden yazın bile bütünüyle kurumaz. Kaya dolgu Mamasın Barajı'nda tutulan su sulamada kullanılır. Yaklaşık 60 kilometre boyunca Aksaray topraklarında akan çay, kapalı Konya Havzası içinde kaldığı için denize ulaşmaz. Vadideki sıcak ve soğuk kaynaklar da ona karışır.