Zonguldak'ta sokaklar yokuş yukarı gider, çünkü şehir, dağların denize dik indiği dar bir kıyıda, ocakların peşinden kuruldu. Ovası olmayan bu kıyıda belirleyici olan yeraltıydı. İlk ocaklar 1848'de açıldı, 1867'de çıkarılan Dilaver Paşa Nizamnamesi havzada çalışma hayatını düzenleyen ilk metin oldu ve çevre köylülerini madende çalışmakla yükümlü kıldı. 19. yüzyılın sonunda Fransız sermayeli Ereğli Şirketi liman ve demiryolu hatları yaptı, ocakları işletmeye başladı.
Madenler Cumhuriyet döneminde devlete geçti, 1980'lerden beri Türkiye Taşkömürü Kurumu tarafından işletiliyor. Üzülmez, Kozlu ve Kilimli gibi yerleşimler ocak ağızlarının çevresinde büyüdü. Vardiya düzeni, lojmanlar ve işçi mahalleleri şehrin gündelik hayatını şekillendirdi. Kömür, bugün de ilin kimliğini tanımlayan ilk sözcüktür.
Havzanın dışında başka uğraşlar başlar. Karadeniz Ereğli'de Erdemir'in demir çelik tesisleri kıyıyı kaplar, antik Herakleia'nın izleri de aynı ilçededir. Devrek'te cevizden, kızılcıktan oyulan işlemeli bastonlar kuşaktan kuşağa geçen bir zanaattır. Çaycuma manda yoğurduyla bilinir. Yemek listesinin başında kıymalı Ereğli pidesi, pumpum çorbası, tirit, malay ve Devrek'in beyaz baklavası gelir. Yağışlı iklim yamaçları yeşil tutar, ocakların hemen üstünde kestane ve kayın ormanları başlar.
Beş kartpostalda Zonguldak
Gökgöl Mağarası
Giriş, Zonguldak-Ankara karayolunun kent çıkışındaki 4. kilometresinde, ana yolun kenarındadır. 1975 ve 1977'deki keşiflerin ardından kollarıyla 3.350 metreye ulaşan mağaranın 875 metrelik bölümü turizme açıldı. Yağışlı dönemlerde debisi artan bir yeraltı deresi doğal bir sifonla Erçek Deresi'ne karışır.
Osmanlı Çileği
Tescil belgesine göre çilek, Osmanlı sarayının beğendiği bir çeşitten türedi ve Dilaver Paşa'nın girişimiyle Ereğli'ye geldi. 1960'lardan sonra kaybolmaya yüz tutan ürün, 1990'larda yeniden üretime alındı. Hasat mayısta başlar, meyveler sabah ve akşam saatlerinde çıplak elle toplanıp tıngıl denen küçük sepetlere konur.
Filyos Kalesi
Kale, Filyos Çayı'nın ağzındaki burunda, Tios ya da Tieion diye bilinen antik kentin üst kesimindedir. Kent MÖ 7. yüzyıla tarihlenir, surların Roma döneminde yapıldığı, Bizans ve Ceneviz dönemlerinde onarıldığı düşünülür. 2006'da başlayan kazılar tiyatro ve sarnıç gibi yapıları ortaya çıkardı.
Cehennemağzı Mağaraları
Antik anlatıya göre Herakles, Kerberos'u getirmek için ölüler ülkesine buradan indi. Birinci mağara mozaikli tabanı ve apsis kalıntısıyla erken Hristiyan döneminde kilise olarak kullanıldı. Koca Yusuf denen ikincisi 1960'taki kaya düşmesiyle kısaldı. Ayazma adlı üçüncüsü ise insan yapımı bir su sarnıcıdır.
Uzun Mehmet Anıtı
Anıtı, Cumhuriyet'in 50. yılı için Türkiye Taşkömürü Kurumu yaptırdı; mimar Yılmaz Soylu'nun denetiminde üç ayda tamamlandı. Yer, kentin her yanından görünecek biçimde seçildi. Zonguldak-Kozlu yolu üzerinde, merkeze yaklaşık 2 kilometre uzaklıktadır. Çevresi 1983'te belediye tarafından piknik alanı ve gezi yolu olarak düzenlendi.