Munzur Dağları'nın yamaçlarında tek dişli bir yabani sarımsak yetişir. Allium tuncelianum adıyla bilinen bu bitki yöreye özgüdür, Ovacık, Pülümür, Hozat ve Pertek çevresinde görülür ve 2019'da Tunceli Sarımsağı adıyla coğrafi işaret aldı. Doğadan sökülmesi cezaya bağlanmıştır, bu yüzden Ovacık'ta tarlada üretimi yaygınlaştırma çalışmaları sürüyor. Küçük bir soğanın öyküsü, ilin doğasıyla kurduğu yakın ilişkiyi iyi özetler.
Yöre uzun süre Dersim adıyla anıldı; 1935'te çıkarılan yasayla il Tunceli adını aldı. Zazaca Mameki diye de anılan il merkezi, Munzur'un kıyısında yaklaşık 900 metrededir. Bugün ilin yedi ilçesi vardır: Çemişgezek, Hozat, Mazgirt, Nazımiye, Ovacık, Pertek ve Pülümür. Alevi inancının güçlü olduğu Tunceli'nde dağlar, pınarlar ve gözeler inanç hayatının parçasıdır; ziyaret yerlerinin çoğu kapalı mekânlarda değil, doğanın içindedir.
Tunceli ile Ovacık arasındaki vadi 1971'de milli park ilan edildi ve yaklaşık 42 bin hektarlık bir alanı kapsar. Yerel festivaller de ilin ürünlerini hatırlatır: Çemişgezek'te dut, Pülümür'de bal için şenlik düzenlenir. Munzur Dağları'nın çiçeklerinden elde edilen bal coğrafi işaretle tescillidir. Yaylalarda hayvancılık ve arıcılık, vadilerde küçük ölçekli tarım yapılır. Keban Baraj Gölü'nün kolları ise ilin güneyindeki Pertek çevresini sularla kuşatır.
Beş kartpostalda Tunceli
Munzur Çayı
Ovacık'taki Munzur Gözeleri'nde kayaların arasından boşalan sular, yöre halkı için kutsaldır. Gözelerin çevresinde ziyaretçiler dua eder ve adak adar. Çay, Tunceli kentinin kıyısından geçtikten sonra güneye doğru akarak Keban Baraj Gölü'ne ulaşır. Efsanelere de konu olan su, ilin kimliğinin merkezinde durur.
Munzur Dağları
Yaklaşık 130 kilometre boyunca uzanan sıranın en yüksek noktası 3.463 metrelik Akbaba Tepesi'dir. Dağlar Tunceli ile Erzincan arasındaki platoda yükselir. Etek ve vadilerde meşe ormanları, çok sayıda çiçek ve bitki türü görülür. Yüksek kesimlerde ise buzul gölleri bulunur.
Pertek Kalesi
Kalenin Urartu döneminde yapılmış olabileceği düşünülür, çinili odalarını ise Mengüceklilerin eklediği anlaşılmaktadır. Arkeolog Roberto Dan'a göre yapı, yakındaki bakır madenlerini denetlemek için kuruldu. Osmanlı onarımında kaledeki karakuş heykeli kaldırılıp yerine Arapça bir kitabe kondu.
İn Delikleri (Derviş Hücreleri)
Odalar konut olarak kullanılmak üzere oyulmuştur. En üstteki büyük odaya Bey Odası denir. Merdiven ve galerilerin yanı sıra kayaya açılmış sarnıçlar da su ihtiyacını karşılardı. Bu sarnıçlar, sarp yamaçta uzun süre yaşamayı mümkün kılan düzenin bir parçasıdır. Çemişgezek merkezinin batısındadır.
Sivdin Köprüsü
Kim yaptırdığına dair bir kayıt bilinmeyen köprü, Çemişgezek'in Orta Çağ'dan kalan küçük ölçekli mühendislik örneklerindendir. Ustalar suyun iki yanındaki sağlam kayayı temel olarak kullandığı için dere yatağına ayak yapmaya gerek duymadı. Yatakta ayak bulunmaması, sel sularının yapıya yüklediği baskıyı da azaltır.