Tokat kebabı bu şehri anlatmak için iyi bir başlangıçtır. Şişe dizilen kuzu eti, patlıcan, patates ve domates odun fırınında dikey asılır, etin yağı alttaki sebzeye damlar. Yemeğin dayandığı üç şey ilin de özetidir: Yeşilırmak ve Kelkit vadilerinin sebzesi, yaylanın kuzusu ve bu ikisini aynı pazarda buluşturan yol. Bağlar da aynı vadilerde yer tutar; Narince üzümünün yaprağı sarmaya, Zile'nin beyaz pekmezi kışlık sofraya gider.
Selçuklu çağında Tokat, Anadolu'yu boydan boya geçen iki kervan yolunun kesiştiği noktadaydı ve çevresine on kadar han yapıldı. Sultan I. Alaeddin Keykubad'ın eşi Mahperi Hatun'un Pazar'da yaptırdığı kervansaray 1238 tarihlidir. Kent merkezindeki Taşhan ise 1626-1632 arasında, Osmanlı ticaretinin canlı olduğu günlerde kuruldu. 18. yüzyıl ortalarından itibaren Ergani'den gelen bakır cevheri Tokat'ta işlenmeye başladı, şehir ülkenin önemli bakır merkezlerinden biri oldu, atölyeleri 19. yüzyıl sonuna dek çalıştı.
Bugün o günlerden yaşayan zanaat yazmadır. Kalıpçılar ıhlamur ağacına desen oyar, her renk için ayrı kalıp kullanılır ve bez üzerine katman katman basılır. Antik çağda ise yörenin merkezi Gümenek yakınındaki Komana Pontika'ydı, tanrıça şenliklerine uzak yerlerden ziyaretçi gelirdi. Demiryolu kente uğramayıp Turhal'dan geçtiği için bugünkü ticaret daha çok Samsun-Sivas kara yoluna dayanır.
Beş kartpostalda Tokat
Ballıca Mağarası
İndere adıyla da bilinen mağaranın yaklaşık 3,4 milyon yıl önce oluşmaya başladığı tahmin edilir. Beş kat ve dokuz salon hâlinde 680 metre kadar uzanır, bazı bölümleri hâlâ gelişmektedir. 1995'ten beri rehberle gezilir, 2007'de tabiat parkı oldu, 2019'da UNESCO geçici listesine girdi. İçinde cüce yarasalar yaşar.
Gökmedrese
Yapı genellikle Selçuklu veziri Muînüddin Süleyman Pervâne'ye bağlanır ve 1277 dolayına tarihlenir, darüşşifa olarak yapıldığı da söylenir. Adını süslemelerindeki turkuaz çinilerden alır, halk arasında Kırk Kızlar Medresesi diye de anılır. 1926-2012 arasında Tokat Müzesi'ne ev sahipliği yaptı, 2021-2023 arasında restore edildi.
Ali Paşa Camii
II. Selim döneminde, 1572'de tamamlanan cami adını Osmanlı komutanı Ali Paşa'dan alır. Paşa yapının bitimine yakın ölünce ödemelerde sıkıntı çıktı. Kare planlı ana mekânı tek kubbe örter. Paşanın eşi ve oğlu Mustafa Bey de burada yatar, aynı adı taşıyan hamam hemen yakınındadır.
Zile Kalesi
Sezar'ın MÖ 47'de Pontus kralı II. Farnakes'i yendiği savaş, antik Zela yakınlarında oldu. Bugünkü duvarlar daha geç dönemlerden gelir: çevrede bulunan Roma ve Bizans parçaları yapıyı MS 1. yüzyıla götürür. Burçlardan birine 1336'da minare eklendi, Ziya Paşa 1875'te buna saat koydurdu.
Tokat Kalesi
Beşgen planlı yapıyı sekiz burç güçlendirir. 1074'te Danişmend Gazi'nin eline geçen kale, sonraki yüzyıllarda hapishane olarak da kullanıldı ve Çardak-ı Bedevi diye anıldı. Anlatılana göre Eflak prensi III. Vlad da bir süre burada tutuldu. 2010 restorasyonunda, efsanelere konu olan gizli geçitlere dair iz bulunamadı.