Karadeniz kıyısında düz toprak azdır, Samsun ise bu azlığın istisnasıdır. Batıda Kızılırmak, doğuda Yeşilırmak denize taşıdıkları alüvyonla iki geniş ova biriktirmiştir: Bafra ve Çarşamba. Şehir bu iki deltanın arasındaki kıyıda durur. Terme yöresinde Thermodon denilen ırmak, antik yazarların Amazonları yerleştirdiği yerdir; Themiskyra kentinin kalıntıları bulunamadı ama efsane sürer. Ovalarda eskiden Osmanlı tersaneleri için kendir yetiştirilirdi, bugün tarlalarda sebze, pirinç ve mısır görülür, sulak alanların çevresinde mandalar otlar.
Bafra yakınındaki İkiztepe, bölgenin Tunç Çağı'nda da yoğun bir yerleşim yeri olduğunu gösterir; Bahadır Alkım'ın 1974'te başlattığı kazılar çok sayıda metal eser çıkardı. MÖ 6. yüzyılda Miletliler kıyıda Amisos'u kurdu, 14. yüzyılda ise Cenevizlilerin Simisso adlı ticaret yerleşimi kentin hemen yanındaydı. Baruthane tepesindeki tümülüsler, Amisos'un Helenistik dönemdeki zenginliğini gösterir.
Modern Samsun'u tütün kurdu. Bafra çevresinde yetişen tütün 1860'lardan itibaren dış pazarlarda alıcı buldu. 1869 yangınından sonra şehir birbirini dik kesen caddelerle yeniden planlandı. 1932'de tamamlanan Sivas demiryolu limanı Anadolu'nun içine bağladı, modern liman 1960'ta açıldı. Bugün sanayisi, üniversitesi ve uzun sahil şeridiyle bölgenin ticaret merkezidir. Bafra'nın manda kaymaklı lokumu ile kuru üzümlü, cevizli nokulu sofranın tatlı yanını tutar.
Beş kartpostalda Samsun
Bandırma Vapuru
Gemi 1878'de İskoçya'nın Glasgow kentinde yapıldı, Mustafa Kemal Paşa'yı taşıdığında kırk yılı geride bırakmıştı. 1924'te hizmet dışı kaldı, 1925'te satıldı ve birkaç ay içinde hurda olarak söküldü. Samsun'da görülen vapur, aslına uygun olarak yapılan ve 18 Mayıs 2003'te müze olarak açılan bir kopyadır.
Bafra Pidesi
Hamur 45-50 santimetre uzunluğunda, 10 santimetre kadar enli açılır. Kıyma soğan, maydanoz, karabiber ve pul biberle kavrulur, ılıkken konur. Fırından çıkınca üstüne uzunlamasına çizikler atılır, aralarına tereyağı yerleştirilip dilimlenir. Pastırmalı ve sucuklu çeşitleri ise yuvarlak açılır, üstüne yumurta kırılır.
Göğceli Camii
Hasbahçe Mahallesi'ndeki mezarlıkta duran caminin ağaçları, dendrokronoloji incelemesiyle 1206'ya tarihlendi. Duvarlar kestane, öteki bölümler dişbudak ve karaağaçtır; çivi kullanılmadan birbirine geçmeli olarak kuruldu. Kök boyalı kalem işleri yapıdan daha geçtir ve Osmanlı dönemine ait sayılır. Son cemaat yeri 1338'e tarihlenir.
Büyük Camii
1869 yangınında eski ahşap cami yok olunca aynı yerde 1873'te yenisine başlandı, para sıkıntısı yüzünden inşaat 1880'lere uzadı. Bakım giderlerini Pertevniyal Sultan karşıladığı için Valide Camii adıyla da anılır. Kesme taştan yapının ana kubbesi sekizgen kasnağa oturur, çevresinde dört küçük kubbe yer alır.
Kızılırmak Deltası
Bafra, Alaçam ve Ondokuzmayıs ilçelerine yayılan delta 1998'de Ramsar listesine girdi, 2016'da UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı. Burada 350'den fazla kuş türü gözlendi. Balık, Uzun ve Cernek gölleri doğu kıyısındadır; yaban hayatı açısından en değerli kesim Cernek ve çevresi sayılır.