Marmara, doğuya doğru daralan bir kolla karanın içine sokulur ve bu kolun en ucunda Kocaeli başlar. Körfezin konumu, ilin bütün tarihini açıklar. Bitinya Kralı I. Nikomedes'in MÖ 3. yüzyılda kurduğu Nikomedia, Anadolu yollarını denize bağlıyordu. İmparator Diocletianus şehri imparatorluğun başkenti yaptı, Konstantin'in İstanbul'u seçmesiyle bu parlak dönem sona erdi. Kartacalı komutan Hannibal da son yıllarını Bitinya'da geçirdi ve Gebze yakınlarında öldüğü anlatılır. İlin bugünkü adı ise bölgeyi 14. yüzyılda alan Akça Koca'ya bağlanır.
Kocaeli'nin modern hikâyesi 1934'te İzmit'te temeli atılan kağıt fabrikasıyla başladı. Limana yakın düz kıyılar kısa sürede rafineri, kimya ve otomotiv tesisleriyle doldu, Gebze'den İzmit'e kadar uzanan hat Türkiye'nin yoğun sanayi kuşaklarından biri oldu. Körfezin güney kıyısında Gölcük'ün donanma varlığı, Karamürsel'de ise adını Osmanlı denizci beyi Karamürsel Bey'den alan eski bir kasaba durur. Körfezin iki yakası bugün Osmangazi Köprüsü ile birbirine bağlanır.
Sanayi kıyıda kalır, il kuzeye doğru bambaşka bir yüze döner. Kandıra'nın köyleri ormanlar ve tarlalar arasına dağılır, kıyısı Karadeniz'e açılır ve yöre yoğurduyla bilinir. Gebze'nin Eskihisar köyünde ressam Osman Hamdi Bey'in evi müze olarak ziyaret edilir. Şehrin tatlısı pişmaniyedir: un ile şeker tekrar tekrar çekilerek ince iplikler hâline getirilir, kutu kutu hediye olarak taşınır.
Beş kartpostalda Kocaeli
Kefken Adası
Kandıra sınırlarındaki ada karaya yaklaşık 800 metre uzaklıktadır, yüzölçümü ise 0,11 kilometrekare kadardır. En yüksek noktası on dört metreyi bulur. Üzerinde Cenevizlilerden kalan surlar ile yağmur suyu toplamak için kullanıldığı düşünülen kırk kadar kuyu vardır. 1879'da yapılan fener hâlâ gemilere yol gösterir, düzenli deniz ulaşımı yoktur.
İzmit Saat Kulesi
Kule, II. Abdülhamid'in tahta çıkışının 25. yılı için Mutasarrıf Musa Kâzım Bey'in girişimiyle yapıldı. Temeli 1900'de atıldı, 1902'de açıldı. Tasarımı Mimar Vedat Tek'e, uygulaması Mihran Azaryan'a aittir. 16,4 metrelik kare gövdenin dört yüzünde de saat bulunur. İzmit Garı'nın kuzeydoğusundaki tepede, Av Köşkü'nün çevresindeki parkta yer alır.
Pertev Paşa Camii
II. Selim döneminin vezirlerinden Pertev Mehmed Paşa için Mimar Sinan'ın tasarladığı caminin yapımı 1572'de başladı, 1579'da bitti. Yapı medrese, hamam, kervansaray, çeşme ve sıbyan mektebinden oluşan bir külliyenin parçasıydı. Kesme taş gövdeyi yirmi dört pencereli tek bir kubbe örter, tek minaresi vardır.
Kartepe
Samanlı Dağları'nın orta kesiminde yer alan tepe, kışın bol kar alır. Kar örtüsü çoğu yıl kasımdan nisan sonuna kadar sürer. İstanbul'a yaklaşık 135 kilometre uzaklığı burayı hafta sonu gezilerinin duraklarından biri yapar. Kar kalkınca dağcılık, kamp, doğa yürüyüşü ve spor kampları başlar.
Maşukiye
1864'te biten Kafkas-Rus savaşlarının ardından yerleşim, Öçbe Murat Bey önderliğinde Ubıh, Adige ve Abhaz ailelerince kuruldu. Sonra Lazlar ve Karadenizliler de geldi. Halk arasında âşıklar diyarı diye anılan yöre, Kuzuyayla ve Akçakese şelalelerine komşudur. 1986'da belediye olan Maşukiye, 2012'den beri Kartepe'ye bağlı bir mahalledir.