Bitlis'te şehir ovaya değil, vadiye kurulmuştur. İki derenin arasında yükselen kayalıkların çevresinde evler yamaçlara tutunur; yollar dardır, köprüler kemerlidir, yapıların çoğu kesme taştandır. Geleneksel evler düz toprak damlıdır ve yüksek duvarların arkasında durur. Yaklaşık 1.600 metredeki bu dar oluk, Van Gölü havzasından güneye inen yolun geçidi olduğu için kentin kaderini belirledi.
Orta Çağ'da Bitlis merkezli Dilmaçoğulları Beyliği bölgede söz sahibiydi. Osmanlı döneminde yöreyi Şerefhanoğulları yönetti. Ailenin en tanınmış üyesi Şeref Han, 1597'de tamamladığı Şerefname'de Kürt beyliklerinin tarihini Farsça olarak yazdı ve eser bu alanın temel kaynaklarından biri oldu. Şehir merkezindeki Ihlasiye Medresesi de kentin ilim geçmişini hatırlatır. Evliya Çelebi, kenti anlatırken Şeref Han'ın adıyla anılan camiyi de kaydeder.
İlin öteki yüzü gölün kıyısındadır. Tatvan, doğuya giden demiryolunun göle ulaştığı noktada büyüdü ve trenlerin feribotla karşıya geçtiği liman kasabası oldu. Ahlat ise Orta Çağ'da bölgenin büyük merkezlerinden biriydi. Bitlis'in sabahı ise başka bir sofrayla başlar: avşor çorbası ve büryan. Derin kuyularda pişirilen büryan için Bitlis'te keçi eti tercih edilir. Siirt ile paylaşılamayan bu yemek 2021'de Bitlis adına da tescillendi ve iki kent arasındaki tatlı rekabetin konusu olmayı sürdürüyor.
Beş kartpostalda Bitlis
Van Gölü
Tatvan ve Ahlat bu kıyıda yer alır. Yaklaşık 3.700 kilometrekarelik gölün çıkışını Nemrut Yanardağı'nın lavları kapattı, su böylece kapalı bir havzada kaldı. Tuzlu ve sodalı suyu yaklaşık 1.650 metre yükseklikte, sert kışlara rağmen donmaz. Bu kimya, gölde yaşayabilen balık türlerini de çok az sayıda bırakmıştır.
Bitlis Kalesi
Rivayete göre kaleyi MÖ 4. yüzyılın sonunda Büyük İskender'in komutanlarından Badlis yaptırdı, şehrin adı da ondan geldi. Kayalıkların sarplığı hendek kazılmasını gereksiz kıldı. Kaynaklar surların 2.800 metre uzunluğunda olduğunu ve 670 mazgal taşıdığını yazar. İçindeki han, cami ve evlerden günümüze bir şey kalmamıştır.
Nemrut Gölü
Adıyaman'daki heykelli Nemrut Dağı ile karıştırılmamalıdır. Tatvan'ın kuzeyindeki bu yanardağın yaklaşık 40 kilometrekarelik kalderasında, 2.247 metrede soğuk ve tatlı sulu bir göl uzanır. Çevresindeki sıcak sular volkanik etkinliğin son izleridir. Kaldera 2003'te tabiat anıtı, 2013'te Ramsar alanı ilan edildi.
Süphan Dağı
Patnos, Malazgirt, Ahlat ve Adilcevaz arasında kalan dağın tepesinde yaklaşık bir kilometre çapında lav tümseği, onun üzerinde de küçük buzul gölleri bulunan bir kaldera vardır. Tırmanış için en uygun aylar hazirandan eylüle uzanır. Aydınlar köyünden başlayan doğu rotasında zirveye çıkış ve dönüş 8-10 saat sürer.
Ahlat Selçuklu Mezarlığı
Yaklaşık 210 dönüme yayılan mezarlıkta farklı biçimlerde 8 binden fazla mezar taşı bulunur, bunların 118'i anıtsal boyuttadır. Dikdörtgen prizma biçimindeki şahideler 3,5 metreye kadar yükselir ve her yüzleri işlenmiştir. Ejder, palmet ve kandil motifleri öne çıkar. Alan, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ndedir.